Gaz z giełdy dla firm – SPOT czy kontrakty terminowe? Jak rozeznać się w produktach giełdowych i nie przepłacić?

Zakup gazu ziemnego na rynku hurtowym sprowadza się do wyboru między dwoma sposobami rozliczenia, które odmiennie wpływają na koszty przedsiębiorstwa. Paliwo można nabywać z dnia na dzień, po cenie z bieżących notowań, albo z wyprzedzeniem, ustalając stawkę na miesiące, lata do przodu. Na tym polega różnica między rynkiem SPOT a kontraktami terminowymi. Poniżej opisujemy, czym te produkty się różnią, od czego zależą ich ceny i jak interpretować giełdowe notowania.

Jak handluje się gazem ziemnym na Towarowej Giełdzie Energii?

Hurtowy handel gazem w Polsce skupia się na Towarowej Giełdzie Energii z siedzibą w Warszawie. To tam sprzedawcy zaopatrują się w paliwo, które potem trafia do firm, a ceny z transakcji zawartych na tej giełdzie stanowią punkt odniesienia dla niemal całego rynku w Polsce. Wszystkie oferty komercyjne, niezależnie od nazwy, w jakiejś części opierają się o te same notowania.

Giełda dzieli handel na dwa obszary. Pierwszy to rynek dnia bieżącego i dnia następnego, czyli właśnie SPOT, gdzie gaz kupuje się na bieżącą lub na najbliższą dobę. Drugi to rynek terminowy, na którym przedmiotem transakcji są kontrakty z dostawą rozłożoną na cały miesiąc, kwartał, sezon albo kolejny rok, nawet na rok 2030. Te dwa światy rządzą się inną logiką, z którą dobrze jest się zapoznać. Warto dodać, że analogiczny podział funkcjonuje też na rynku energii elektrycznej - tam przedsiębiorca staje przed tym samym pytaniem: SPOT czy stała cena - jaki produkt jest lepszy dla firmy?

Rynek SPOT i indeks TGEgasDA

W modelu SPOT cena gazu odzwierciedla aktualną sytuację na rynku niemal w czasie rzeczywistym. Stawka zmienia się z dnia na dzień pod wpływem czynników fundamentalnych, takich jak:

• pogoda i temperatura,
• popyt i podaż gazu na rynkach światowych,
• kurs złotówki względem dolara i euro,
• poziom zapasów w magazynach krajowych i europejskich,
• wydarzenia geopolityczne.

Notowania cen gazu na rynkach światowych potrafią windować lub zbijać ceny w ciągu kilku dni, a nawet godzin. Podstawowym wskaźnikiem dla polskiego rynku jest tu indeks TGEgasDA, publikowany dla dostawy na dobę następną.

Zaletą rynku SPOT jest pełne korzystanie ze spadków. Jeśli ceny gazu lecą w dół, Twoja firma płaci mniej, bez czekania na koniec umowy. Wadą jest lustrzane odbicie tej samej zasady, bo każdy wzrost notowań od razu podnosi koszty. Model SPOT premiuje więc przedsiębiorstwa aktywne, które mają elastyczne zapotrzebowanie, śledzą rynek i akceptują zmienność rachunków w zamian za potencjalne oszczędności. Dostęp do rynku w takim wariancie oferuje między innymi gaz z giełdy dla firm w cenie zmiennej, gdzie stawka podąża wprost za notowaniami, a przedsiębiorca świadomie wykorzystuje okienka zakupowe, odbierając swoją premię.

Kontrakty terminowe, czyli cena ustalona z wyprzedzeniem

Kontrakt terminowy działa odwrotnie. Firma ustala cenę paliwa z góry na wybrany okres, na przykład na miesiąc, kwartał lub cały rok, i przez ten czas płaci tę samą stawkę niezależnie od tego, co dzieje się na giełdzie. Kontrakty oznacza się czytelnymi kodami, gdzie litera wskazuje typ produktu, a końcówka - rok dostawy.

Największą wartością kontraktu terminowego jest przewidywalność. Przedsiębiorstwo zna koszt gazu na fakturę z wyprzedzeniem, łatwiej planuje budżet i zabezpiecza się przed nagłymi wzrostami. Sprzedawca, biorąc ryzyko zmienności na siebie, zwykle dolicza do takiej oferty premię. Jeżeli po podpisaniu umowy notowania spadną, firma i tak płaci ustaloną wcześniej stawkę i nie skorzysta z taniejącego paliwa. Ten model sprawdza się tam, gdzie stabilność kosztów jest ważniejsza niż zmienność stawek za paliwo gazowe.

Co tak naprawdę ma wpływ na cenę gazu?

Żeby świadomie wybrać moment zakupu, trzeba rozumieć, skąd biorą się ruchy notowań. Gaz ziemny jest paliwem silnie sezonowym, dlatego największe znaczenie ma pogoda. Mroźna zima podnosi zapotrzebowanie na ogrzewanie, a więc ceny idą w górę, a łagodne miesiące zwykle przynoszą spadki. Z tego powodu dostawy gazu na sezon grzewczy są droższe niż te na lato, co widać w notowaniach kontraktów na poszczególne kwartały.

Kolejnymi czynnikami są podaż bieżąca na rynkach światowych względem popytu oraz poziom zapełnienia magazynów - im pełniejsze magazyny przed zimą, tym spokojniejszy rynek i mniejsze ryzyko gwałtownych wzrostów. Do tego dochodzą:

• dostępność surowca - w naszym przypadku ze złóż Morza Północnego oraz LNG (gaz skroplony),
• ceny gazu w obrocie światowym,
• koszty transportu,
• kurs dolara i euro, w którym rozliczana jest część transakcji.

Jeśli wszystkie te elementy układają się korzystnie, na rynku pojawiają się okna zakupowe z wyraźnie niższymi cenami. Firma, która zna te zależności, potrafi przewidzieć, kiedy warto zablokować stawkę, a kiedy poczekać. Do czynników geopolitycznych, o których mowa wyżej, w ostatnim czasie należy zaliczyć również napięcia na Bliskim Wschodzie - opisaliśmy dokładnie, jak sytuacja geopolityczna na Bliskim Wschodzie wpływa na rynek gazu w Polsce.

Jak nie przepłacić, czyli model dopasowany do swojej firmy

Nie istnieje jeden najlepszy produkt, jest tylko produkt dopasowany do profilu zużycia. Zakład pracujący przez całą dobę, z dużym i stałym poborem, inaczej zareaguje na zmienność niż firma, która gazu używa sezonowo. Coraz częściej wybierane jest rozwiązanie pośrednie, łączące zalety obu światów. W modelu hybrydowym przedsiębiorstwo rozlicza się co do zasady według ceny zmiennej, ale zachowuje prawo do czasowego, częściowego zablokowania stawki, gdy notowania są korzystne. Więcej wariantów pośrednich, w tym rozwiązania szyte pod konkretny profil zużycia, znajdziesz w tekście o tym, jakie są elastyczne opcje zakupu gazu ziemnego dla firm.

Podobny dylemat - dopasowania rozliczenia do specyfiki działalności, a nie tylko do bieżących notowań - dotyczy branż o nietypowym profilu zużycia energii, na przykład sektora HoReCa. Pokazujemy to na przykładzie tekstu stała czy zmienna cena energii dla hoteli i restauracji.

Jak czytać giełdowe notowania?

Podstawą jest wykres wybranego indeksu, na którym widać, czy rynek znajduje się w trendzie wzrostowym, czy spadkowym. Pojedynczy dzień nie powie nam zbyt wiele, ale już kilka ostatnich tygodni, miesięcy czy lat pokazuje, w którą stronę zmierza cena. Notowania SPOT i kontrakty terminowe analizuje się równolegle, ponieważ relacja między nimi sama w sobie niesie informację.

Jeśli kontrakt roczny stoi wyraźnie wyżej niż bieżąca cena na rynku dnia następnego, to rynek wycenia spodziewane wzrosty i każe płacić za bezpieczeństwo z góry. Relacja odwrotna oznacza, że decyzja o zabezpieczeniu ceny na dłuższy okres powinna wynikać z analizy rynku dopasowanej do profilu gazowego klienta oraz z przygotowanych wcześniej scenariuszy rynkowych, które dają podstawę do podjęcia decyzji. Istotny jest też wolumen, czyli ilość gazu w zawartych transakcjach, liczba transakcji, ich struktura oraz różnice cenowe na kolejne okresy dostaw - to one mówią o trendach cenowych. Interpretacja tych wskaźników wymaga doświadczenia, dlatego część firm opiera decyzje na analizie doradcy, który przekłada surowe dane na ocenę bieżącej sytuacji.

Sprawdź usługi oferowane przez Elenger

Elenger udostępnia oba opisane podejścia do zakupu gazu na rynku. Wariant gazu w cenie zmiennej kierowany jest do firm nastawionych na aktywne korzystanie z rynku i pełny udział w spadkach notowań. Model elastyczny z możliwością blokady ceny łączy rozliczenie rynkowe z opcją czasowego ustalenia stałej stawki w wybranym momencie. Podobne modele rozliczeń, dopasowane do potrzeb firmy, oferujemy również w energii elektrycznej - sprawdź, jakie są możliwości rozliczeń energii elektrycznej dla firm w Polsce.

Dobór wariantu poprzedza analiza profilu zużycia wykonywana przez doradcę. Zgłoszenie składa się przez formularz na stronie Elenger wraz z ostatnią fakturą za gaz, co pozwala przygotować ofertę dostosowaną do rzeczywistych potrzeb przedsiębiorstwa.