Współczynnik konwersji gazu: jak przeliczyć m3 na kWh w firmie?

Właścicielka piekarni w małej gminie dostaje fakturę za gaz i widzi dwie liczby, które do siebie nie pasują: licznik pokazał 4 432 m³, a na fakturze figuruje 48 628 kWh. Żadnego błędu tu nie ma. To efekt działania współczynnika konwersji gazu - liczby, która przelicza objętość gazu na energię, jaką ten gaz faktycznie niesie. W tym artykule pokazujemy dokładny wzór, konkretne wyliczenia i miejsce, gdzie sprawdzić aktualną wartość współczynnika dla własnej firmy.

Czym jest współczynnik konwersji gazu?

Współczynnik konwersji to inaczej ciepło spalania gazu, wyrażone w kWh/m³. Mówi, ile energii faktycznie niesie jeden metr sześcienny danego gazu - a ta wartość nie jest stała, bo zależy od składu chemicznego gazu docierającego do danego obszaru sieci oraz od warunków zewnętrznych, takich jak temperatura, wilgotność czy ciśnienie atmosferyczne.

Obowiązek rozliczania gazu w kilowatogodzinach, a nie w metrach sześciennych, wprowadziło Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 28 czerwca 2013 r. (Dz.U. 2013, poz. 820), wdrażające unijne rozporządzenie WE nr 715/2009 znane jako III pakiet energetyczny. Rozliczanie w kWh stało się obowiązkowe od 1 sierpnia 2014 r. - potwierdza to komunikat Urzędu Regulacji Energetyki. Do tego momentu w Polsce rozliczano gaz wyłącznie objętościowo, po prostu licząc metry sześcienne przechodzące przez licznik.

Problem w tym, że metr sześcienny gazu wysokometanowego niesie inną ilość energii niż metr sześcienny gazu zaazotowanego - a rachunek w m³ tego nie pokazywał. Odbiorcy gazu zauważyli też, że m³ gazu wysokometanowego miał inne parametry spalania zimą, a inne latem.

Chodziło o ujednolicenie rozliczeń w całej Unii Europejskiej i o coś praktycznego dla przedsiębiorcy: realną porównywalność cen gazu z innymi nośnikami energii, takimi jak prąd czy olej opałowy. Dopiero rozliczenie w kWh pozwala policzyć, ile faktycznie kosztuje jednostka energii, niezależnie od tego, jakim paliwem firma się ogrzewa czy zasila procesy produkcyjne. Dla firmy planującej budżet energetyczny na kolejny rok to różnica praktyczna, nie tylko księgowa.

Wzór na przeliczenie m³ na kWh

Sam wzór jest prosty:

Współczynnik nie jest jednak liczbą, którą ktoś ustalił raz na zawsze. To średnia (a dla większych odbiorców - średnia ważona) ciepła spalania z okresu rozliczeniowego, wyrażona pierwotnie w megadżulach na metr sześcienny (MJ/m³) i podzielona przez 3,6 - bo tyle megadżuli odpowiada jednej kilowatogodzinie. Innymi słowy: operator systemu dystrybucyjnego mierzy, ile energii faktycznie niesie gaz płynący daną siecią w danym okresie, a wynik tego pomiaru trafia potem na fakturę jako gotowy mnożnik.

Przykład liczbowy

Weźmy przykładową, orientacyjną wartość współczynnika dla gazu wysokometanowego grupy E - 11,10 kWh/m³, mieszczącą się w typowym zakresie 11,10-11,50 kWh/m³ publikowanym przez operatorów sieci dystrybucyjnej.

Dla uproszczenia wyliczeń, analiz, budowania prognoz i estymacji kosztów przyjmujemy średnią arytmetyczną współczynnika na rok - 11,1 kWh/m³.

To dopiero pierwszy krok - dokładne przełożenie tej liczby na złotówki na fakturze pokazujemy w kolejnym artykule z tego cyklu, Jak obliczyć rachunek za gaz w firmie?

Jak sprawdzić / odczytać współczynnik konwersji gazu?

Najprostsze źródło to własna faktura. W tabeli szczegółowego rozliczenia zużycia widnieją razem: 

• stan licznika, zużycie w m³, 

• zastosowany współczynnik konwersji,

• przeliczona wartość w kWh. 

Wystarczy przyjrzeć się temu zestawieniu, żeby zobaczyć, skąd wzięła się kwota na rachunku.

Kluczowy Operator Systemu Dystrybucyjnego publikuje w taryfie współczynnik konwersji w wysokości 10,972 kWh/m³, podobnie inni operatorzy w swoich taryfach dystrybucyjnych publikują współczynniki konwersji dla swoich obszarów dystrybucyjnych.

Na fakturze rozliczeniowej widzimy jednak współczynnik konwersji, który realnie odzwierciedla rzeczywiste, bieżące parametry dostarczanego gazu i będzie się zmieniał - może mieć inną wartość za każdy okres rozliczeniowy.

Można także sprawdzić dane historyczne tego współczynnika konwersji na stronach operatora, w zestawieniach „wartości ciepła spalania w ORCS - miesiąc". Znajduje się tam lista Obszarów Rozliczeniowych Ciepła Spalania, a w niej: „Numer ORCS", „Ciepło spalania" (np. 42,318 MJ/m³) oraz „Współczynnik konwersji" (np. 11,755 kWh/m³).

Numer ORCS można także zweryfikować z mapy prezentującej Obszary Rozliczeniowe Ciepła Spalania na stronie Operatora Systemu Dystrybucyjnego. Wyszukanie działa po podaniu adresu obiektu zasilanego gazem.

Dlaczego „ok. 11,1 kWh/m³” to za duże uproszczenie

Wiele poradników podaje zaokrągloną wartość „10-11 kWh/m³" dla gazu grupy E i na tym kończy temat. Rzeczywistość jest bardziej zróżnicowana. Orientacyjne zakresy ciepła spalania różnią się w zależności od rodzaju gazu docierającego do danej sieci:

Różnica między dolną a górną granicą tych przedziałów przekłada się bezpośrednio na wysokość rachunku przy większym zużyciu. Dlatego, analizując historyczny pobór paliwa gazowego i jego koszty, przyjmujemy rzeczywistą wartość kWh.

Co dalej?

Znajomość własnego współczynnika konwersji to dopiero punkt wyjścia do świadomego zarządzania kosztami gazu w firmie. Kolejny krok to zrozumienie, jak ten przeliczony wolumen w kWh łączy się z ceną jednostkową w umowie - czy to formuła ze stałą ceną, oferta spot na rynku hurtowym, czy połączenie obu w jednej umowie. Dopiero te dwa elementy razem - precyzyjny przelicznik i świadomie wybrana formuła rozliczeniowa - dają firmie realną kontrolę nad budżetem energetycznym, zamiast liczenia na przybliżeniach z internetu.

Więcej o samym rozliczeniu znajdziesz też w artykułach: Jakie są grupy taryfowe na gaz, Licznik gazu - jak sprawdzić jego stan? oraz Główne rodzaje gazu ziemnego dla firm dostępne w Polsce.