Rynek gazu w Polsce a sytuacja geopolityczna na Bliskim Wschodzie
Czy klienci rozliczani w modelu SPOT powinni się obawiać?
W ostatnich tygodniach Bliski Wschód znalazł się w centrum uwagi światowych rynków energii. Eskalacja napięć w regionie Zatoki Perskiej oraz rosnące obawy o bezpieczeństwo transportu surowców przez Cieśninę Ormuz szybko znalazły odzwierciedlenie w notowaniach. Ceny ropy i gazu na światowych rynkach zaczęły gwałtownie rosnąć.
W takich momentach pojawiają się też pytania ważne z perspektywy polskich odbiorców: czy konflikt oddalony o tysiące kilometrów może wpłynąć na krajowy rynek gazu? I jak napięcia w jednym z najważniejszych rejonów energetycznych świata mogą przełożyć się na koszty energii dla firm i gospodarstw domowych?
Globalny rynek gazu reaguje na geopolitykę
Rynek gazu ziemnego – zwłaszcza w formie LNG, czyli gazu skroplonego transportowanego statkami – jest silnie powiązany z globalną sytuacją geopolityczną. Gdy napięcia pojawiają się w regionach będących ważnymi producentami surowców, rynki reagują niemal natychmiast.
Bliski Wschód odgrywa w tym systemie kluczową rolę - w regionie Zatoki Perskiej znajdują się jedne z największych złóż gazu na świecie, a Katar należy do największych eksporterów LNG – to ok 20% wolumenu światowego. Obecnie kraje EU importują tylko ok 8% swojego zapotrzebowania z Kataru. Gaz z tego regionu trafia przede wszystkim do Azji, ale jest również ważnym elementem globalnego handlu surowcem.
Kluczowym punktem transportowym jest Cieśnina Ormuz. Szacuje się, że przez ten wąski odcinek między Iranem a Omanem przechodzi nawet około jedna piąta globalnego handlu LNG. Każde napięcie w tym regionie szybko odbija się więc na nastrojach inwestorów i notowaniach surowców.
Rynek reaguje szybko – ale nie jest w tej samej sytuacji co w 2022 roku
W ostatnich dniach wyraźnie wzrosły notowania gazu na europejskim hubie TTF – jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla cen gazu w Europie. W niektórych momentach ceny zmieniały się nawet o 40-50 proc. w ciągu jednego dnia, co dobrze pokazuje skalę nerwowości na rynku.
Na takie ruchy wpływa zwykle kilka czynników jednocześnie. Oprócz napięć geopolitycznych znaczenie mają także typowe elementy rynku gazu: poziom zapełnienia magazynów gazu w Europie, prognozy pogody, czy sytuacja na globalnym rynku LNG.
– W przypadku rynku gazu pojedyncze wydarzenie rzadko jest jedyną przyczyną zmian cen. Notowania reagują jednocześnie na czynniki geopolityczne, poziom zapasów, sytuację pogodową czy dostępność LNG na świecie. Dlatego krótkoterminowa zmienność jest naturalnym elementem funkcjonowania rynku energii – mówi Wojciech Wiśniewski z Biura Analiz i Pricingu w Elenger - Warto przy tym pamiętać, że obecna sytuacja różni się od tej z 2022 roku, kiedy Europa mierzyła się z bezprecedensowym kryzysem energetycznym po ograniczeniu dostaw gazu z Rosji.
W obu przypadkach rynek reaguje na ryzyko ograniczonej dostępności gazu. W 2022 roku było ono jednak znacznie wyższe – dotyczyło realnych ograniczeń dostaw i potencjalnego niedoboru surowca w Europie. Obecnie takie ryzyko również jest obecne, jednak jego skala jest wyraźnie mniejsza i wynika głównie z możliwych zakłóceń w globalnym handlu. Dzieje się to w warunkach większej dywersyfikacji źródeł dostaw, co ogranicza wpływ pojedynczych kierunków na cały rynek.
Polski system gazowy po dużej transformacji
Zmienił się również sam sposób funkcjonowania rynku gazu w Polsce. Jeszcze kilkanaście lat temu krajowy system dostaw był w dużym stopniu uzależniony od jednego, wschodniego kierunku importu.
W ostatniej dekadzie Polska znacząco rozbudowała swoją infrastrukturę energetyczną. Jednym z najważniejszych projektów był gazociąg Baltic Pipe, który łączy Polskę z norweskim szelfem kontynentalnym poprzez Danię. Dzięki temu uzyskaliśmy bezpośredni dostęp do złóż gazu na Morzu Północnym – jednym z najważniejszych regionów wydobywczych w Europie.
Drugim filarem systemu jest terminal LNG w Świnoujściu. To infrastruktura umożliwiająca odbiór skroplonego gazu transportowanego drogą morską z różnych części świata. Do terminalu regularnie trafiają dostawy między innymi ze Stanów Zjednoczonych, Kataru czy Afryki.
Polska jest także połączona z europejskim systemem gazowym siecią interkonektorów z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą. Połączenia te umożliwiają handel gazem na rynku europejskim i zwiększają elastyczność systemu.
– W praktyce oznacza to, że krajowy system opiera się dziś na kilku kierunkach dostaw - zarówno z wydobycia na Morzu Północnym, jak i z globalnego rynku LNG oraz z handlu gazem w ramach europejskiego systemu gazowego. W tym układzie udział gazu z Kataru stanowi mniej niż 10 proc. krajowego zużycia – mówi Paweł Szaniewski, Dyrektor Działu Rynku Hurtowego w Elenger, Członek Zarządu Elenger Polska sp. z o.o.
Co to oznacza dla klientów rozliczanych w modelu SPOT?
W modelu SPOT cena gazu jest powiązana z bieżącymi notowaniami rynkowymi, więc reaguje ona na te same czynniki, które wpływają na globalny rynek energii – od napięć geopolitycznych po poziom zapasów gazu w Europie, sytuację pogodową czy dostępność LNG na rynku światowym.
– Warto pamiętać, że zmienność rynku działa w obie strony. W okresach spokojniejszej sytuacji rynkowej ceny gazu na rynku SPOT często są niższe niż w kontraktach opartych o stałą cenę. Właśnie dlatego wielu odbiorców decyduje się na rynkowy model – pozwala on korzystać z bieżącej sytuacji rynkowej, choć oczywiście oznacza również większą wrażliwość na krótkoterminowe wydarzenia – mówi Paweł Szaniewski, Dyrektor Działu Rynku Hurtowego w Elenger, Członek Zarządu Elenger Polska sp. z o.o.
W praktyce oznacza to, że odbiorcy rozliczani w tym modelu szybciej widzą zmiany, które pojawiają się na rynku hurtowym.
Wnioski dla rynku gazu
Wydarzenia oddalone o tysiące kilometrów mogą dziś szybciej niż kiedyś wpływać na ceny gazu i energii w Europie, jednak nie są same w sobie powodem do niepokoju. Warto patrzeć na nie w szerszym kontekście funkcjonowania rynku oraz działań dywersyfikacyjnych prowadzonych w Polsce i w całej Europie, które wzmacniają bezpieczeństwo dostaw gazu.
Dzięki rozbudowie infrastruktury i dostępowi do wielu kierunków importu gaz trafia dziś do Europy z różnych części świata. W praktyce oznacza to, że system oparty na zdywersyfikowanych źródłach dostaw jest znacznie mniej narażony na zakłócenia niż model oparty na jednym kierunku importu.
Czytaj więcej
Główne rodzaje gazu ziemnego dla firm dostępne w Polsce
Wybór odpowiedniego rodzaju gazu ziemnego może mieć realny wpływ na efektywność energetyczną firmy oraz koszty związane z jej funkcjonowaniem. W Polsce dostępnych jest kilka rodzajów gazu ziemnego, różniących się między sobą przede wszystkim składem chemicznym, wartością opałową, ciepłem spalania, szybkością spalania, gęstością (stosunek wartości kalorycznej odniesionej do jednostki objętości gazu) oraz przeznaczeniem. Poznaj specyfikę najpopularniejszych gazów wykorzystywanych w naszym kraju.
Jak zabezpieczyć firmę przed wzrostem cen gazu?
W ostatnich latach temat wzrostu cen gazu stał się jednym z najczęściej poruszanych wśród przedsiębiorców. Zwłaszcza w kontekście konfliktu zbrojnego za naszą wschodnią granicą i jego gospodarczych konsekwencji, temat tego, jak chronić się przed wzrostem cen gazu, jest często podnoszony przez media, a także przedsiębiorców.
Jak sprawdzić, czy nie przepłacasz za prąd i gaz?
Wysokie rachunki za media to dziś problem wielu przedsiębiorstw. Czy wiesz, że część z tych kosztów da się ograniczyć bez większych inwestycji? Wystarczy sprawdzić, czy aktualna umowa na energię elektryczną i gaz nadal jest konkurencyjna. Zmieniające się ceny prądu i gazu dla firm w 2025 roku to dobry powód, aby przyjrzeć się dotychczasowym warunkom i porównać je z bieżącymi ofertami.
W ostatnich tygodniach Bliski Wschód znalazł się w centrum uwagi światowych rynków energii. Eskalacja napięć w regionie Zatoki Perskiej oraz rosnące obawy o bezpieczeństwo transportu surowców przez Cieśninę Ormuz szybko znalazły odzwierciedlenie w notowaniach. Ceny ropy i gazu na światowych rynkach zaczęły gwałtownie rosnąć.