Koszty energii elektrycznej - co się na nie składa i dlaczego w 2026 wzrosną?

Każda faktura za prąd, którą otrzymujesz - bez względu na to, czy wystawiana jest jako faktura kompleksowa, czy jako dwie oddzielne (jedna za energię czynną, druga za dystrybucję) - składa się z dwóch głównych części:

• opłat dystrybucyjnych i dodatkowych,
• opłat za energię czynną.

To właśnie one tworzą całkowity koszt energii elektrycznej, który widzisz co miesiąc lub kwartał na swojej FV - pełny rozkład wszystkich pozycji na fakturze znajdziesz w artykule Jakie opłaty znajdują się na fakturze za prąd dla firm? W 2026 roku obie te opłaty ulegną istotnym zmianom.

Według naszych analiz oraz niezależnych ekspertów rynku energii, rok 2026 przyniesie podwyżki w części dystrybucyjnej faktury. O ile w 2025 roku udział opłat za dystrybucję w kosztach energii elektrycznej wynosił od 31% do 45%, o tyle w 2026 roku może to być od 36% do nawet ponad 50% całkowitej wartości rachunku. Dla wielu firm będzie to najbardziej zauważalna zmiana od kilku lat.

Obraz

Taki wzrost cen energii wynika z polityki energetycznej kraju. Polska, podobnie jak inne państwa UE, finansuje obecnie równocześnie dwie rzeczy: utrzymanie stabilności sieci i rozwój odnawialnych źródeł energii. Za jedno odpowiada opłata mocowa, za drugie - opłata OZE.

Opłata mocowa a podwyżki prądu dla przedsiębiorców

Opłata ta została wprowadzona, aby finansować gotowość elektrowni do dostarczania energii w momentach największego zapotrzebowania - na przykład zimą, gdy wiele firm i gospodarstw domowych zużywa więcej prądu.

W praktyce opłata mocowa to Twój udział w utrzymaniu rezerw mocy. Elektrownie węglowe, gazowe i elektrociepłownie otrzymują wynagrodzenie za pozostawanie w gotowości - nawet jeśli w danym momencie obniżają drastycznie produkcję energii.

W 2026 roku stawka bazowa tej opłaty wyniesie 219,40 zł/MWh, co oznacza wzrost o 55% względem roku 2025 i aż o 188% względem roku 2021. To skok, który znacząco wpłynie na miesięczne rozliczenia większości odbiorców.

Na fakturze pojawia się ona w części dystrybucyjnej - w zależności od profilu odbioru i taryfy, może przyjmować formę kilku, a nawet kilkudziesięciu pozycji rozliczeniowych. Naliczana jest do każdej megawatogodziny pobranej w dni robocze między 7:00 a 21:59.

Jak pokazuje nasza analiza (zob. wykres nr 2), skala wzrostu jest odczuwalna.

Obraz

Opłata OZE a finansowanie zielonej transformacji

Drugą istotną pozycją, która spowoduje wzrost ceny prądu dla firm, jest opłata OZE.

Jej zadaniem jest finansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii - w tym farmy wiatrowe, instalacje fotowoltaiczne i morskie turbiny. W teorii to koszt, który wspiera przyszłość energetyki, w praktyce jednak oznacza spore obciążenie finansowe dla firm.

W 2026 roku stawka wyniesie 7,30 zł/MWh, co stanowi wzrost o 109% w porównaniu z rokiem 2025 i aż o 232% w stosunku do 2021.

Zgodnie z naszą analizą (zob. wykres nr 3), tempo wzrostu tej opłaty jest jeszcze większe niż w przypadku opłaty mocowej.

Obraz

Jak podwyżki opłat zmienią Twoją fakturę?

Od 2021 do 2026 roku opłata mocowa wzrosła o 188%, a opłata OZE aż o 232%. To właśnie one będą w największym stopniu odpowiedzialne za podwyżki cen prądu dla firm w 2026 roku.

Według naszych analiz (zob. wykres nr 4), łączne skutki obu opłat oznaczają wzrost kosztów dystrybucyjnych rok do roku o kilkadziesiąt procent.

Obraz

Jest to istotna zmiana, bo jeszcze kilka lat temu te pozycje stanowiły niewielki procent rachunku. Dziś odpowiadają za sporą część różnicy między rokiem 2025 a 2026.

Kiedy podwyżki zaczną obowiązywać?

Nowe stawki wchodzą w życie 1 stycznia 2026 roku. Pierwsze faktury z nowymi taryfami zobaczysz więc już w lutym lub marcu, w zależności od cyklu rozliczeniowego.

Dlaczego Twoja firma odczuje to mocniej niż gospodarstwo domowe?

W przypadku firm energia jest jednym z głównych składników kosztów operacyjnych. Podwyżka cen prądu dla firm oznacza więc nie tylko wyższe rachunki, ale również wpływ na rentowność i konkurencyjność. Dla małych i średnich przedsiębiorstw - szczególnie w sektorach usług, przetwórstwa i logistyki, ale też w gastronomii czy piekarnictwie - może się to wiązać także z koniecznością zmiany budżetów i renegocjacji umów. Sprawdź konkretne sposoby ograniczenia zużycia w tych branżach: Oszczędzanie energii elektrycznej w gastronomii, Sposoby na oszczędzanie prądu w małych piekarniach i cukierniach oraz Stała czy zmienna cena energii dla hoteli i restauracji.

Jakie scenariusze przewidują analitycy rynku energii po 2026 roku?

Podwyżki w 2026 roku nie są jednorazowym zjawiskiem. To efekt szerszego trendu związanego z modernizacją infrastruktury, rosnącymi kosztami utrzymania sieci i transformacją energetyczną.

Możliwe są trzy scenariusze:

1. Utrzymanie wysokich stawek - najbardziej prawdopodobne, jeśli utrzyma się presja kosztowa ze strony rynku mocy i inwestycji w OZE.
2. Częściowe obniżki po 2027 r. - możliwe tylko w przypadku szybszego rozwoju krajowych źródeł odnawialnych, które ograniczą zależność od importu energii.
3. Dalszy wzrost opłat dystrybucyjnych i dodatkowych - jeśli tempo rozbudowy sieci i źródeł odnawialnych nie nadąży za zapotrzebowaniem.

Zmiany w opłatach za prąd w 2026 roku to dopiero początek cyklu regulacyjnego. W kolejnych latach możliwe są dalsze podwyżki cen, co szczególnie odczują sektory o dużym zużyciu energii. Dlatego kluczowe jest nie tylko reagowanie, ale także planowanie strategii energetycznej z wyprzedzeniem - warto też sprawdzić, co to znaczy, że firma jest efektywna energetycznie.

Opłata za energię czynną - druga połowa Twojego rachunku

To właśnie ona odzwierciedla faktyczne zużycie prądu, czyli energię, którą pobierasz z sieci. Każda kilowatogodzina ma określoną cenę, wyliczoną w modelu rozliczeniowym, na jaki umówiłeś się ze sprzedawcą lub według cennika standardowego.

W praktyce opłata czynna obejmuje to, co faktycznie zużywasz w ciągu miesiąca, doby, godziny. Im większe zużycie, tym wyższa kwota na fakturze. W odróżnieniu od opłat dystrybucyjnych, które są stałe lub zmienne, opłata za energię czynną zależy wyłącznie od ilości pobranej energii. Nawet przy umiarkowanym wzroście cen jednostkowych, łączny koszt może rosnąć bardzo szybko, jeśli nie kontrolujesz zużycia. Niektóre modele zakupowe energii czynnej, takie jak w Elenger, pozwalają partycypować w spadkach cen na rynkach, a wtedy Twoja firma odbiera premię.

Jak reagować na zmiany i kiedy działać?

Nie czekaj na pierwszą fakturę z nowymi stawkami. Już dziś warto przeanalizować aktualne zużycie i zastanowić się, jak możesz ograniczyć koszty energii elektrycznej w 2026 roku.

Ekspert Elenger pokaże Ci konkretne możliwości obniżenia kosztów - od optymalizacji mocy umownej, przez zmianę taryfy, aż po inwestycje w odnawialne źródła energii. Zapraszamy do kontaktu - sprawdź, ile możesz zaoszczędzić dzięki odpowiedniej analizie i optymalizacji.

Niezbędnym elementem całego procesu jest obowiązkowy audyt energetyczny, który stanowi podstawę do określenia zakresu inwestycji, efektu energetycznego oraz warunków finansowania. Audyt wykonujemy kompleksowo - od analizy po przygotowanie dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku.

Czym jest pożyczka z dotacją na efektywność energetyczną?

Pożyczka z dotacją to instrument finansowy łączący:

• preferencyjną pożyczkę,
• możliwość uzyskania dotacji w ramach programu efektywności energetycznej.

Rozwiązanie to pozwala sfinansować inwestycje zmniejszające zużycie energii w budynkach i instalacjach, przy jednoczesnym obniżeniu całkowitego kosztu projektu. Ogólny przegląd możliwości finansowania znajdziesz w artykule Jak uzyskać dofinansowanie na efektywność energetyczną i termomodernizację budynków.

Program skierowany jest do podmiotów, które chcą:

• ograniczyć zużycie energii,
• obniżyć koszty eksploatacyjne,
• zmodernizować budynki i infrastrukturę techniczną,
• spełnić wymagania środowiskowe i energetyczne.

Dla kogo przeznaczona jest pożyczka z dotacją?

Z pożyczki z dotacją na efektywność energetyczną mogą skorzystać m.in.:

• mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa,
• wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe,
• właściciele oraz zarządcy budynków usługowych, przemysłowych i mieszkalnych.

Program przeznaczony jest dla podmiotów, które ponoszą koszty energii i planują inwestycje prowadzące do ich ograniczenia. Przy większych inwestycjach warto rozważyć też Kredyt ekologiczny.

Na co można przeznaczyć środki z pożyczki?

Finansowanie obejmuje inwestycje poprawiające efektywność energetyczną, w szczególności:

• termomodernizację budynków (ściany, dachy, stropy),
• wymianę stolarki okiennej i drzwiowej,
• modernizację systemów grzewczych,
• pompy ciepła,
• instalacje fotowoltaiczne,
• magazyny energii,
• modernizację oświetlenia (np. LED),
• wentylację i rekuperację,
• systemy zarządzania energią (BMS),
• modernizację instalacji technologicznych,
• audyt energetyczny jako element projektu.

Każda inwestycja musi prowadzić do mierzalnego zmniejszenia zużycia energii, potwierdzonego dokumentacją.

Obowiązkowy audyt energetyczny

Audyt energetyczny jest warunkiem koniecznym skorzystania z pożyczki z dotacją. Stanowi on podstawowy dokument wymagany na etapie przygotowania projektu oraz składania wniosku. O zmianach w przepisach dotyczących audytów piszemy w artykule Nowelizacja Ustawy o Efektywności Energetycznej.

Audyt energetyczny:

• analizuje aktualne zużycie energii,
• identyfikuje obszary największych strat,
• wskazuje optymalne działania modernizacyjne,
• określa efekt energetyczny planowanej inwestycji,
• stanowi podstawę do dalszych etapów procesu.

Bez audytu nie ma możliwości prawidłowego przygotowania projektu ani spełnienia wymogów formalnych programu.

Audyt energetyczny - wykonamy go dla Ciebie

Zapewniamy kompleksowe wykonanie audytu energetycznego, zgodnie z aktualnymi wymaganiami programu oraz regulaminami regionalnymi.

Audyt:

• przygotowywany jest pod konkretną inwestycję,
• spełnia wymagania formalne BGK i operatorów regionalnych,
• opiera się na realnych i możliwych do osiągnięcia założeniach,
• zwiększa szanse na uzyskanie korzystnych warunków finansowania.

Dzięki temu audyt nie jest wyłącznie formalnością, ale realnym narzędziem do zaplanowania opłacalnej inwestycji.

Pożyczka z dotacją BGK - różnice między województwami

Program realizowany jest regionalnie, a jego warunki różnią się w zależności od województwa. Każdy region posiada własnego operatora oraz odrębny regulamin.

Różnice mogą dotyczyć m.in.:

• oprocentowania pożyczki,
• maksymalnych kwot finansowania,
• poziomu możliwej dotacji,
• szczegółowych wymagań projektowych.

Dlatego każdy projekt wymaga indywidualnej analizy z uwzględnieniem lokalnych warunków.

Województwa objęte programem

Pożyczka z dotacją na efektywność energetyczną jest oferowana w poniższych województwach. Dostępność i warunki zależą od regionu oraz bieżącego naboru - aktualne informacje i listę partnerów finansujących znajdziesz na stronie BGK.

• dolnośląskie
• kujawsko-pomorskie
• lubelskie
• lubuskie
• łódzkie
• małopolskie
• mazowieckie
• opolskie
• podkarpackie
• podlaskie
• pomorskie
• śląskie
• świętokrzyskie
• warmińsko-mazurskie
• wielkopolskie
• zachodniopomorskie

W każdym województwie pomagamy przejść proces od audytu energetycznego po przygotowanie dokumentacji projektowej.

Dlaczego warto skorzystać z pożyczki z dotacją?

• realne obniżenie kosztów energii,
• preferencyjne warunki finansowania,
• możliwość uzyskania dotacji,
• poprawa efektywności energetycznej budynków,
• lepsze przygotowanie na rosnące ceny energii,
• zwiększenie wartości i konkurencyjności nieruchomości.

Więcej o tym, jak mierzyć efekt takich inwestycji, piszemy w artykule Co znaczy, że firma jest efektywna energetycznie.

Zidentyfikuj miejsca o największym zużyciu energii

Przy rosnących kosztach prądu dla firm nawet niewielkie zmiany organizacyjne, technologiczne i nawykowe mają realny wpływ na rentowność małych piekarni i cukierni - o samej skali podwyżek piszemy w artykule Podwyżki cen prądu. Wzrost opłat dystrybucyjnych w 2026 roku. Warto też zerknąć na to, jak oszczędzać energię elektryczną w gastronomii w szerszym ujęciu, obejmującym całą branżę. Aby jednak skutecznie oszczędzać energię, musisz najpierw ustalić obszary, które generują większe zużycie prądu. W piekarniach i cukierniach niemal zawsze są to:

• piece piekarnicze i cukiernicze,
• chłodnie i zamrażarki, klimatyzacja, ogrzewanie pomieszczeń,
• oświetlenie sali sprzedaży i zaplecza,
• urządzenia pomocnicze działające w trybie ciągłym,
• podgrzewanie ciepłej wody.

Piece i proces pieczenia a oszczędzanie prądu

Warto zacząć oszczędzać energię od prostych rzeczy. Mowa tutaj głównie o zmianie codziennych nawyków.

Nie otwieraj piekarnika w trakcie pieczenia

Otwieranie drzwi pieca w trakcie pieczenia powoduje natychmiastową utratę ciepła. Aby przywrócić wyższą temperaturę, urządzenie musi pobierać dodatkową energię. W skali dnia każde niepotrzebne otwieranie drzwi pieca oznacza zatem dłuższy czas pracy urządzenia i tym samym większe zużycie prądu.

Dopasuj wielkość palnika do rzeczywistych potrzeb

W małych piekarniach i cukierniach często zdarza się, że piec jest uruchamiany dla niewielkiej partii wypieków. Wykorzystujemy wówczas więcej energii, niż jest nam potrzebne.

Aby ograniczyć straty, warto:

• planować wypieki tak, by łączyć je w większe serie,
• unikać uruchamiania pieca dla pojedynczych blach,
• dostosować pracę pieca do faktycznej liczby wypieków.

Jak zmniejszyć zużycie prądu kontrolując temperaturę?

Zbyt wysoka temperatura pracy pieca to jeden z najczęstszych powodów nadmiernego zużycia energii. Każdy dodatkowy stopień oznacza dłuższe nagrzewanie i większy pobór prądu, co w wielu przypadkach nie jest konieczne.

Jeżeli to możliwe:

• pracuj na niższej temperaturze,
• nie utrzymuj nagrzanego pieca bez potrzeby,
• unikaj ponownego nagrzewania po dłuższych przerwach.

Obniżenie temperatury na termostacie o 1°C może przynieść nawet kilkaset złotych oszczędności rocznie.

Zmniejsz zużycie energii elektrycznej, wymieniając żarówki na LED

Wymiana zwykłych żarówek na energooszczędne LED pozwala zmniejszyć zużycie energii o 75-90%.

W ten sposób zyskujesz:

• mniejsze zużycie prądu przy tym samym poziomie światła (oświetlenie LED może mieć żywotność do nawet 50 000 godzin),
• rzadsze przerwy w pracy związane z wymianą żarówek (przy standardowym użytkowaniu, w zależności od modelu, może być to nawet 14 lat pracy),
• realną oszczędność energii w skali roku.

Korzystaj ze światła dziennego, jeśli to możliwe

Odpowiednie ustawienie stanowisk roboczych i ekspozycji sprzedażowej umożliwia wykorzystanie naturalnego światła słonecznego, a to zmniejsza zużycie energii elektrycznej.

Dodatkowo:

• ogranicza się potrzebę sztucznego oświetlenia,
• poprawia odbiór wizualny produktów,
• zmniejsza pobór energii w godzinach szczytu.

Czujniki ruchu i zasada „wyłączaj światło"

Pomieszczenia pomocnicze, magazyny i zaplecze nie wymagają stałego oświetlenia. Czujniki ruchu eliminują sytuacje, w których światło pozostaje włączone bez potrzeby.

Dodatkowo należy wdrożyć prostą zasadę operacyjną: wyłączaj światło, jeśli pomieszczenie nie jest używane. Jest to w końcu jeden z najprostszych sposobów na oszczędzanie energii, który nie wymaga inwestycji.

Chłodnie, zamrażarki i lodówki - ciągły pobór energii

Urządzenia chłodnicze pobierają prąd całą dobę, ale istnieje kilka sprawdzonych sposobów, aby ten pobór nieco ograniczyć. Które sprzęty zużywają najwięcej energii, sprawdzisz w rankingu Lodówka, pralka czy piekarnik - sprawdź ranking pożeraczy energii:

• nie otwieraj niepotrzebnie drzwi lodówki,
• nie przeładowuj urządzeń,
• utrzymuj niższą temperaturę tylko na poziomie wymaganym technologicznie,
• dbaj o szczelność drzwi.

Każde otwarcie to ucieczka zimnego powietrza i dodatkowa praca sprężarki, czyli wyższe zużycie energii.

Ciepła woda - ukryty koszt w małej gastronomii

Każde mycie narzędzi, blach, form czy sprzątanie zaplecza oznacza podgrzewanie wody, a więc pracę urządzeń, które przez cały dzień pobierają prąd. Staraj się myć krótko i intensywnie, nie wykorzystując ciągłego strumienia wody.

Zmywarki i mycie naczyń - energia i organizacja pracy

Zmywarki gastronomiczne pobierają podobną ilość energii niezależnie od tego, ile naczyń do nich załadujemy. Każdorazowe uruchamianie urządzenia przy niepełnym wsadzie powoduje więc marnowanie energii.

Korzystaj z programów EKO, jeśli zmywarka je oferuje. W wielu nowoczesnych modelach taki tryb oznacza nawet 30-33% mniejsze zużycie energii w porównaniu do standardowych cykli.

Urządzenia pomocnicze i tryb czuwania

Wiele urządzeń elektrycznych używanych w piekarniach i cukierniach pobiera prąd nawet wtedy, gdy nie uczestniczą bezpośrednio w procesie produkcji. Dotyczy to między innymi wag, ekspresów, sterowników czy drobnego sprzętu zaplecza.

Pozostawienie ich w trybie czuwania oznacza stały, choć często niezauważalny pobór mocy. W skali pojedynczego dnia są to niewielkie wartości, jednak w ujęciu miesięcznym i rocznym przekładają się na wyższe rachunki za prąd.

Monitorowanie procesu oszczędzania energii elektrycznej

Aby skutecznie oszczędzać energię elektryczną, konieczne jest regularne analizowanie rachunków oraz obserwowanie zmian po wprowadzeniu konkretnych działań. Jeśli Twoja piekarnia lub cukiernia działa w lokalu z częścią kawiarnianą lub gastronomiczną, warto też sprawdzić, czy stała, czy zmienna cena energii lepiej sprawdzi się w takim modelu działalności.

Zwróć uwagę na:

• zużycie prądu w poszczególnych miesiącach,
• nagłe skoki zużycia, niezwiązane ze wzrostem produkcji,
• różnice pomiędzy dniami roboczymi a dniami o mniejszym obciążeniu.

Już taka podstawowa obserwacja pozwala zauważyć, kiedy i gdzie energia jest zużywana w największym stopniu. Dzięki temu łatwiej zaplanować pracę pieca, chłodni i zaplecza oraz ocenić, które działania rzeczywiście pomagają ograniczyć zużycie prądu. Jeśli piekarnia pracuje głównie w nocy lub wcześnie rano, sprawdź też, jak działa profil zużycia i dlaczego ma znaczenie dla opłat za prąd, oraz jaka taryfa jest najkorzystniejsza dla Twojej firmy. Pomocne bywają też inteligentne systemy zarządzania energią w firmie.

Uniwersalne wskazówki, które sprawdzą się w każdym typie działalności, znajdziesz też w artykule 10 prostych sposobów na oszczędzanie energii.

Jak kształtuje się cena energii elektrycznej dla hoteli i restauracji?

Zanim porównamy stałą czy zmienną cenę energii, należy zrozumieć, z czego faktycznie składa się rachunek za prąd.

Podstawowym elementem jest cena energii czynnej, czyli koszt zakupu 1 kWh energii elektrycznej. To właśnie ten składnik podlega negocjacjom ze sprzedawcą i może być objęty ceną stałą lub zmienną powiązaną z rynkiem. Cena energii czynnej jest bezpośrednio powiązana z sytuacją na rynku energii, a ta związana jest ze zmiennością czynników fundamentalnych. Można kontraktować energię na rynku terminowym lub na rynku dnia następnego.

Pozostałe składowe rachunku, takie jak opłaty dystrybucyjne, opłata mocowa, opłata handlowa czy podatek VAT, mają charakter regulowany lub półregulowany i w większości przypadków są niezależne od wybranego modelu zakupu energii czynnej. Oznacza to, że wybór pomiędzy ceną stałą a zmienną dotyczy wyłącznie tej części rachunku, która odpowiada za sam prąd - energię czynną pobraną, a nie całości kosztów energii. O skali zmian opłat regulowanych piszemy w artykule Podwyżki cen prądu. Wzrost opłat dystrybucyjnych w 2026 roku, a o tym, kto za co odpowiada na fakturze - w tekście Czym się różni sprzedawca od dystrybutora prądu?

W przypadku hoteli i restauracji jest to szczególnie istotne, ponieważ takie biznesy zużywają dużo energii nierównomiernie rozłożonej w czasie - dlatego duże znaczenie ma też właściwie dobrana moc umowna (zobacz: Moc przyłączeniowa i moc umowna. Jak je poprawnie obliczyć?). Kuchnie gastronomiczne, systemy chłodzenia, wentylacja, oświetlenie oraz infrastruktura hotelowa, zaplecze SPA i rekreacja powodują, że znaczna część energii zużywana jest w godzinach, w których rynkowa cena energii czynnej ma w każdej godzinie inną wartość. W takich warunkach nawet niewielkie różnice w cenach prądu mogą przekładać się na istotne zmiany w kosztach operacyjnych. Sprawdź naszą ofertę energii dla hoteli oraz praktyczne wskazówki, jak oszczędzać energię elektryczną w gastronomii.

Na poziom cen energii elektrycznej wpływają również warunki rynkowe, takie jak udział w produkcji energii z odnawialnych źródeł, np. w instalacjach fotowoltaicznych i wiatrakach, biogazowni, energii wodnej, ceny paliwa gazowego, ceny paliwa węglowego, ceny energii elektrycznej w ramach importu z krajów sąsiednich, ceny praw majątkowych oraz koszty uprawnień do emisji CO₂, czy zmienność sytuacji geopolitycznej w skali lokalnej, regionalnej i globalnej. W efekcie ceny na rynku hurtowym mogą w krótkim czasie ulec zmianie, co bezpośrednio oddziałuje na oferty oparte na zmiennej cenie energii.

Stała cena energii - na czym polega ten model?

Stała cena energii polega na ustaleniu z góry jednej stawki za 1 kWh energii elektrycznej na określony okres trwania umowy. Niezależnie od tego, czy ceny na rynku energii rosną, czy spadają, odbiorca płaci za prąd dla firm według wcześniej uzgodnionej stawki. Szczegóły naszej oferty znajdziesz na stronie Prąd w stałej cenie - stabilne koszty energii dla Twojej firmy.

Dla hoteli i restauracji główną zaletą tego rozwiązania jest stabilność budżetowa. Stała cena prądu zapewnia przewidywalność wydatków, co ułatwia planowanie kosztów operacyjnych i ogranicza ryzyko nagłych wzrostów cen energii. W praktyce oznacza to większe bezpieczeństwo finansowe, szczególnie w okresach dużej zmienności na rynku.

Model ze stałą ceną energii elektrycznej jest często wybierany przez małe i średnie przedsiębiorstwa, które nie chcą lub nie mogą aktywnie monitorować sytuacji rynkowej. Stała stawka pozwala skupić się na prowadzeniu działalności operacyjnej bez konieczności analizowania aktualnych cen na rynku hurtowym czy notowań na towarowej giełdzie.

Należy jednak pamiętać, że stała cena energii uwzględnia w sobie tzw. premię za ryzyko. Sprzedawca, oferując stałą cenę, zabezpiecza się przed ewentualnym wzrostem cen prądu w przyszłości. Oznacza to, że w okresach, gdy ceny energii na rynku spadają, odbiorca może płacić więcej, niż wynosi średnia cena rynkowa.

Zmienna cena energii - jak działa ten model i kiedy ma sens

Zmienna cena energii oznacza, że stawka za 1 kWh nie jest ustalana z góry na cały okres umowy, lecz zmienia się w zależności od sytuacji na rynku energii. Cena energii elektrycznej jest bezpośrednio powiązana z notowaniami na rynku hurtowym energii, najczęściej w oparciu o rynek dnia następnego, krótkoterminowy rynek lub ustalone indywidualnie inne, mieszane indeksy cenowe. Odbiorca płaci za energię czynną według aktualnych cen rynkowych, powiększonych o marżę swojego sprzedawcy oraz pozostałe składowe rachunku, takie jak: prawa majątkowe, akcyza, często gwarancje pochodzenia czy opłata handlowa.

W tym modelu cena prądu w przypadku rozliczeń według średniej arytmetycznej zmienia się z miesiąca na miesiąc, a w przypadku rozliczeń godzinowych - z godziny na godzinę. Oznacza to, że rachunki za energię są zmienne i podążają za bieżącą sytuacją rynkową.

Do głównych cech zmiennej ceny energii należą:

• bezpośrednie powiązanie z rynkiem energii i notowaniami giełdowymi - umożliwia aktywne zarządzanie poborem energii i wpływanie na wysokość faktury,
• możliwość korzystania z niższych cen w okresach, gdy ceny na rynku spadają (brak premii za ryzyko w cenie),
• zmienność stawki za 1 kWh w całym okresie umowy,
• większa elastyczność w porównaniu do umów z ceną stałą - umożliwia aktywny wpływ na cenę energii na fakturze.

Zmienna cena energii bywa postrzegana jako rozwiązanie korzystne kosztowo, szczególnie w okresach spadku cen prądu na rynku hurtowym. W takich warunkach odbiorca może płacić mniej za sam prąd niż w przypadku oferty z ceną stałą i zyskuje premię za podjęcie ryzyka oraz aktywność.

Jednocześnie należy mieć świadomość szans i ryzyk związanych z tym modelem. Zmienna cena energii oznacza mniejszą przewidywalność kosztów, niemniej daje szansę na premię za aktywność.

Do najczęściej wskazywanych ryzyk zmiennej ceny należą:

• wahania cen prądu niezależne od odbiorcy,
• ograniczona przewidywalność miesięcznych rachunków,
• konieczność monitorowania aktualnych cen i sytuacji rynkowej,
• większa wrażliwość na zdarzenia nadzwyczajne na rynku energii.

Zmienna cena energii ma sens przede wszystkim wtedy, gdy firma jest gotowa aktywnie zarządzać swoim zużyciem energii i reagować na zmiany cen. Dotyczy to w szczególności obiektów, które:

• mają możliwość przesuwania części zużycia poza godziny najwyższych cen,
• monitorują zużycie energii i analizują rachunki na bieżąco,
• magazynują energię, kiedy jest najtańsza, a pobierają z magazynu, kiedy jest droższa,
• produkują energię, kiedy jest droższa w systemie, w modelu autokonsumpcji,
• akceptują okresowe wzrosty kosztów w zamian za możliwość skorzystania z niższych cen (premia za aktywność),
• posiadają większą elastyczność operacyjną niż typowe lokale gastronomiczne.

Przykład przesuwania zużycia na tańsze godziny z innej branży opisujemy w artykule Sposoby na oszczędzanie prądu w małych piekarniach i cukierniach.

Czy klienci rozliczani w modelu SPOT powinni się obawiać?

Bliski Wschód znalazł się w centrum uwagi światowych rynków energii. Eskalacja napięć w regionie Zatoki Perskiej oraz rosnące obawy o bezpieczeństwo transportu surowców przez Cieśninę Ormuz szybko znalazły odzwierciedlenie w notowaniach. Ceny ropy i gazu na światowych rynkach zaczęły gwałtownie rosnąć.

W takich momentach pojawiają się też pytania ważne z perspektywy polskich odbiorców: czy konflikt oddalony o tysiące kilometrów może wpłynąć na krajowy rynek gazu? I jak napięcia w jednym z najważniejszych rejonów energetycznych świata mogą przełożyć się na koszty energii dla firm i gospodarstw domowych?

Globalny rynek gazu reaguje na geopolitykę

Rynek gazu ziemnego - zwłaszcza w formie LNG, czyli gazu skroplonego transportowanego statkami - jest silnie powiązany z globalną sytuacją geopolityczną. Gdy napięcia pojawiają się w regionach będących ważnymi producentami surowców, rynki reagują niemal natychmiast. Więcej o tym, jak LNG trafia do odbiorców, piszemy w artykule Dostawy LNG (skroplonego gazu ziemnego) drogą morską i lądową.

Bliski Wschód odgrywa w tym systemie kluczową rolę - w regionie Zatoki Perskiej znajdują się jedne z największych złóż gazu na świecie, a Katar należy do największych eksporterów LNG. Gaz z tego regionu trafia przede wszystkim do Azji, ale jest również ważnym elementem globalnego handlu surowcem.

Kluczowym punktem transportowym jest Cieśnina Ormuz. Szacuje się, że przez ten wąski odcinek między Iranem a Omanem przechodzi nawet około jedna piąta globalnego handlu LNG. Każde napięcie w tym regionie szybko odbija się więc na nastrojach inwestorów i notowaniach surowców.

Rynek reaguje szybko - ale nie jest w tej samej sytuacji co w 2022 roku

Obraz

W okresie największych napięć wyraźnie wzrosły notowania gazu na europejskim hubie TTF - jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla cen gazu w Europie. W niektórych momentach ceny zmieniały się nawet o 40-50 proc. w ciągu jednego dnia, co dobrze pokazuje skalę nerwowości na rynku.

Na takie ruchy wpływa zwykle kilka czynników jednocześnie. Oprócz napięć geopolitycznych znaczenie mają także typowe elementy rynku gazu: poziom zapełnienia magazynów gazu w Europie, prognozy pogody czy sytuacja na globalnym rynku LNG.

W obu przypadkach rynek reaguje na ryzyko ograniczonej dostępności gazu. W 2022 roku było ono jednak znacznie wyższe - dotyczyło realnych ograniczeń dostaw i potencjalnego niedoboru surowca w Europie. W momencie powstania komentarza takie ryzyko również było obecne, jednak jego skala była wyraźnie mniejsza i wynikała głównie z możliwych zakłóceń w globalnym handlu. Działo się to w warunkach większej dywersyfikacji źródeł dostaw, co ogranicza wpływ pojedynczych kierunków na cały rynek.

Polski system gazowy po dużej transformacji

Zmienił się również sam sposób funkcjonowania rynku gazu w Polsce. Jeszcze kilkanaście lat temu krajowy system dostaw był w dużym stopniu uzależniony od jednego, wschodniego kierunku importu.

W ostatniej dekadzie Polska znacząco rozbudowała swoją infrastrukturę energetyczną. Jednym z najważniejszych projektów był gazociąg Baltic Pipe, który łączy Polskę z norweskim szelfem kontynentalnym poprzez Danię. Dzięki temu uzyskaliśmy bezpośredni dostęp do złóż gazu na Morzu Północnym - jednym z najważniejszych regionów wydobywczych w Europie.

Drugim filarem systemu jest terminal LNG w Świnoujściu. To infrastruktura umożliwiająca odbiór skroplonego gazu transportowanego drogą morską z różnych części świata. Do terminalu regularnie trafiają dostawy między innymi ze Stanów Zjednoczonych, Kataru czy Afryki.

Polska jest także połączona z europejskim systemem gazowym siecią interkonektorów z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą. Połączenia te umożliwiają handel gazem na rynku europejskim i zwiększają elastyczność systemu.

Co to oznacza dla klientów rozliczanych w modelu SPOT?

W modelu SPOT cena gazu jest powiązana z bieżącymi notowaniami rynkowymi, więc reaguje ona na te same czynniki, które wpływają na globalny rynek energii - od napięć geopolitycznych po poziom zapasów gazu w Europie, sytuację pogodową czy dostępność LNG na rynku światowym. Jak rozeznać się w produktach giełdowych, opisujemy w artykule Gaz z giełdy dla firm - SPOT czy kontrakty terminowe?

W praktyce oznacza to, że odbiorcy rozliczani w tym modelu szybciej widzą zmiany, które pojawiają się na rynku hurtowym. Jeśli zależy Ci na większej stabilności, sprawdź, jakie są elastyczne opcje zakupu gazu ziemnego dla firm oraz jak zabezpieczyć firmę przed wzrostem cen gazu.

Wnioski dla rynku gazu

Wydarzenia oddalone o tysiące kilometrów mogą dziś szybciej niż kiedyś wpływać na ceny gazu i energii w Europie, jednak nie są same w sobie powodem do niepokoju. Warto patrzeć na nie w szerszym kontekście funkcjonowania rynku oraz działań dywersyfikacyjnych prowadzonych w Polsce i w całej Europie, które wzmacniają bezpieczeństwo dostaw gazu.

Dzięki rozbudowie infrastruktury i dostępowi do wielu kierunków importu gaz trafia dziś do Europy z różnych części świata. W praktyce oznacza to, że system oparty na zdywersyfikowanych źródłach dostaw jest znacznie mniej narażony na zakłócenia niż model oparty na jednym kierunku importu.